ĐANG MANG THAI MẮC COVID-19 CẦN LÀM GÌ ?

THÔNG TIN CHUNG

1. SARS-CoV-2 là gì? COVID-19 là gì?

SARS-CoV-2 là tên loại virus.

COVID-19 là bệnh do virus SARS-CoV-2 gây ra. Có thể biểu hiện tại các cơ quan phổi, tim, mạch máu, thận…

Để đơn giản, thường gọi COVID-19 cho cả tác nhân gây bệnh và tên bệnh.

Có nhiều biến thể: Alpha, Beta, Delta, Lamda và Gamma…. Hiện tại biến thể Delta đang là chủng lây lan mạnh và gây dịch bệnh lớn tại Việt Nam

COVID-19 được báo cáo lần đầu tiên vào cuối năm 2019 tại Vũ Hán, Trung Quốc và kể từ đó đã lan rộng ra trên toàn thế giới.2. Phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc COVID-19 cao hơn không?

Phụ nữ mang thai dường như không tăng thêm nguy cơ nhiễm SARS-CoV-2 so với người không mang thai. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chỉ ra, so với phụ nữ không mang thai ở độ tuổi tương tự, phụ nữ mang thai có nguy cơ diễn tiến nặng hơn.

COVID-19 trong khi mang thai cũng có liên quan đến việc tăng nguy cơ sinh non.

Phụ nữ mang thai lớn tuổi, thừa cân béo phì  hoặc có các bệnh lý nền từ trước như tăng huyết áp và tiểu đường có nguy cơ mắc bệnh nặng và nguy kịch nhiều hơn.

Điều quan trọng là phụ nữ mang thai – và những người xung quanh – phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ bản thân chống lại COVID-19. Nếu cảm thấy không khỏe (bao gồm sốt, ho hoặc khó thở), bạn  nên tìm kiếm lời khuyên từ nhân viên y tế.

3. Virus SARS-CoV-2 có thể lây truyền sang thai không?

Đối với thai nhi, các nghiên cứu gần đây về COVID-19 cũng như những nghiên cứu trước đây về bệnh SARS-CoV và MERS-CoV cho thấy không có bằng chứng nào chứng minh có mối liên quan giữa những bệnh này và các dị tật bẩm sinh. Tuy nhiên, cũng có bằng chứng cho rằng viêm phổi do vi rút ở phụ nữ mang thai có liên quan đến tăng nguy cơ sinh non,  thai chậm phát triển và tử vong chu sinh…

Không có bằng chứng rõ ràng cho thấy SARS-CoV-2 đi qua nhau thai và lây nhiễm cho thai nhi; tuy nhiên, một vài trường hợp khi xét nghiệm mô nhau thai hoặc màng nhau dương tính với SARS-CoV-2 và một vài trường hợp nghi nhiễm trừ trong bụng mẹ đã được báo cáo. Một số trường hợp sơ sinh có thể là kết quả xét nghiệm dương tính giả hoặc do lây nhiễm  ngay sau khi sinh. Các báo cáo về nhiễm COVID-19 ở trẻ sơ sinh thường mô tả bệnh nhẹ.

4. Virus SARS-CoV-2 lây truyền như thế nào?

Virus gây bệnh COVID-19 lây lan chủ yếu qua con đường tiếp xúc với người nhiễm hoặc tiếp xúc vào những đồ vật mà họ vừa chạm vào, ho hoặc hắt hơi vào. Virus có thể được tìm thấy trong nước bọt hoặc dịch tiết từ mũi. Virus này đi vào cơ thể qua các con đường tiếp xúc qua mắt, mũi, miệng.

Phòng ngừa lây nhiễm

1. Tất cả mẹ bầu có nên xét nghiệm COVID-19 không

Không cần thiết xét nghiệm đại trà cho tất cả phụ nữ mang thai. Tuy nhiên sẽ phụ thuộc vào chương trình chăm sóc y tế, kế hoạch tầm soát- kiểm soát dịch bệnh tại địa phương và cơ sở y tế nơi bạn thăm khám.

Nếu bạn nghi ngờ mắc/có triệu chứng nghi ngờ mắc COVID-19 bạn nên liên hệ ngay với y tế địa phương/ bệnh viện đang điều trị để được đánh giá triệu chứng, nguy cơ mắc bệnh. Nhân viên y tế sẽ quyết định bạn có cần xét nghiệm hay không. Điều này sẽ giúp bạn nhận được lời khuyên phù hợp để chăm sóc cho bản thân và tránh lây lan sang gia đình, bạn vè và người thân. Điều này đặc biệt quan trọng đối với nhóm người có nguy cơ cao bị biến chứng từ COVID-19 như: người già, người mắc bệnh mạn tính, người có hệ miễn dịch yếu, phụ nữ mang thai khác…

2. Khám thai như thế nào để giảm nguy cơ lây nhiễm COVID-19

Hiệp hội  Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) và Hiệp hội Y học bà mẹ-thai nhi (SMFM) đề xuất điều chỉnh các giao thức truyền thống cho các lần khám thai để hạn chế tiếp xúc giữa người với người và do đó giúp ngăn ngừa sự lây lan của COVID-19.

Những điều chỉnh này nên cho các trường hợp mang thai có nguy cơ thấp so với nguy cơ cao (ví dụ: đa thai kỳ, tăng huyết áp, tiểu đường) và có thể bao gồm khám bệnh từ xa (telehealth) giảm số lần thăm khám trực tiếp, thời gian thăm khám, xét nghiệm theo nhóm (ví dụ: tầm soát tiểu đường thai kì, sàng lọc nhiễm trùng) để giảm thiểu tiếp xúc của mẹ với người khác, hạn chế khách thăm trong các lần thăm khám và xét nghiệm.

Trong giai đoạn dịch bệnh đang lây lan mạnh, lịch khám thai có thể thay đổi tùy theo địa phương và mức độ diễn tiến bệnh. Tuy nhiên các mốc khám thai quan trọng mà bạn cần ghi nhớ:

  • Khoảng 12 tuần: khám thai để tính tuổi thai, đo độ mờ da gáy. Xét nghiệm Combined test nếu không thể thực hiện có thể thay thế bằng NIPT ở lần khám thai sau
  • Khoảng 22 tuần: Khảo sát hình thái thai, tầm soát dị tật
  • Khoảng 24-28 tuần: khám để tầm soát đái tháo đường thai kì

Các mốc khám thai khác nên tuân thủ theo quy định bộ y tế và cơ sở khám thai tại địa phương.

3. Vaccine ngừa COVID-19, có nên tiêm không?

Phụ nữ mang thai có thể được tiêm vắc-xin ngừa COVID-19, với sự tham vấn của nhân viên y tế.

Dữ liệu hạn chế hiện có sẵn để đánh giá sự an toàn của vắc-xin COVID-19 trong thai kỳ. Tuy nhiên, dựa trên những gì chúng ta biết về các loại vắc-xin đang được sử dụng, và dịch bệnh đang bùng phát mạnh mẽ, bạn nên tiêm ngừa vắc-xin theo hướng dẫn bộ y tế để bảm bảo sức khỏe mùa dịch.

Trước khi tiêm vắc-xin, bạn  nên thảo luận với bác sĩ của bạn để được tư vấn liệu lợi ích của việc tiêm chủng có lớn hơn những rủi ro tiềm ẩn hay không. Nhất là những bầu có cơ địa dị ứng, hoặc chống chỉ định.

Tiêm vaccine đem lại  lợi ích lớn nhất đối với phụ nữ mang thai có nguy cơ cao nhất từ COVID-19, chẳng hạn như nhân viên y tế tuyến đầu, những người sống ở các khu vực lây truyền cao và những người có nguy cơ như tăng huyết áp và tiểu đường.

Tiêm vaccine COVID-19 có thể cùng lúc với một số loại vaccin khác trong thai kì VD: Cúm…

Tiêm vaccine COVID-19 được cho là không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, và không cần thiết phải trì hoãn mang thai sau khi tiêm chủng.

Theo quy định của Bộ y tế:

Trừ các trường hợp:

  • Mang thai dưới 13 tuần
  • Tiền sử rõ ràng mắc COVID-19 trong vòng 6 tháng
  • Mắc bệnh cấp tính
  • Tiền sử rõ ràng phản vệ với vaccine phòng COVID-19 (lần trước) hoặc bất cứ chống chỉ dịnh nào theo công bố nhà sản xuát

Phụ nữ mang thai từ 13 tuần trở lên hoặc đang đang cho con bú vẫn có thể tiêm các loại vắc xin phòng COVID-19, lưu ý chống chỉ định với vắc xin Sputnik V.

4. Vaccine ngừa COVID-19 có an toàn cho phụ nữ cho con bú không

Bạn nên tiêm vắc-xin COVID-19 khi vẫn đangcho con bú thay vì trì hoãn tiêm chủng cho đến sau khi cho con bú. Kháng thể COVID-19 của mẹ gây ra bởi tiêm chủng của mẹ có thể truyền vào sữa mẹ và có thể có tác dụng bảo vệ cho trẻ sơ sinh. Nếu bất kỳ loại vắc-xin nào đi qua sữa mẹ và được trẻ sơ sinh ăn vào, nó có khả năng bị bất hoạt bởi hệ thống tiêu hóa của trẻ sơ sinh

5. Mẹ bầu tự bảo vệ mình như thế nào ?

Phụ nữ mang thai nên thực hiện các biện pháp phòng ngừa  đểtránh lây nhiễm COVID-19 tương tự như những người khác. Các biện pháp để bảo vệ bản thân – và những người xung quanh bạn – bao gồm:

  • Tiêm vắc-xin. Nên liên hệ bệnh viện để được tư vấn.
  • Giữ khoảng cách giữa bạn và người khác, và tránh không gian đông đúc. Theo quy ước là 2m.
  • Giao tiếp xã hội nên được duy trì bằng cách liên lạc từ xa (điện thoại, internet .. )
  • Giữ phòng thông gió tốt
  • Đeo khẩu trang khi ra ngoài- và đeo đúng cách
  • Tránh chạm tay vào mắt, mũi và miệng khi chưa rửa tay.
  • Rửa tay thường xuyên bằng cách chà tay có cồn hoặc xà phòng và nước, dung dịch rửa tay nhanh. Rửa ít nhất 20 giây, đặc biệt là sau khi bạn trở về từ chỗ công cộng hoặc sau khi xì mũi, ho hoặc hắt hơi.
  • Thực hành vệ sinh hô hấp. Điều này có nghĩa là che miệng và mũi bằng khuỷu tay hoặc khăn, giấy vệ sinh khi bạn ho hoặc hắt hơi. Sau đó vứt bỏ các giấy vệ sinh đã sử dụng ngay lập tức vào thùng rác và đóng nắp lại.
  • Tránh tiếp xúc với bất cứ ai bị bệnh/ đang nghi ngờ mắc bệnh.
  • Yêu cầu nhân viên giao hàng để lại các gói hàng ở trước cửa nhà. Khử trùng trước khi mở/ chạm.
  • Làm sạch và khử trùng bề mặt thường xuyên chạm vào hàng ngày, bao gồm tay nắm cửa, công tắc đèn, mặt bàn, điện thoại, bàn phím, nhà vệ sinh, vòi và bồn rửa

 

Nếu bạn bị sốt, ho hoặc khó thở, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế sớm. Nên gọi điện thoại báo trước trước khi đến cơ sở y tế và làm theo hướng dẫn của y tế địa phương.

Chăm sóc sản phụ mắc covid-19

1. Triệu chứng của COVID-19 ở người mang thai?

Nếu bạn đã mắc COVID-19 hoặc nghi ngờ tiếp xúc gần với người mắc COVID-19 mà không có biện pháp phòng ngừa cần theo dõi các triệu chứng sau:

Triệu chứngPhụ nữ mang thaiKhông mang thai
Ho50,3%51,3%
Đau đầu42,7%54,9%
Đau cơ36,7%45,2%
Sốt32%39,3%
Đau họng28,4%34,6%
Khó thở25,9%24,8%
Mất vị giác hoặc khướu giác21,5%24,8%
Triệu chứng khác : Buồn nôn, nôn ói, mệt mỏi, tiêu chảy…>10%>10%

 

Nhiều người mang thai không có triệu chứng, nhưng tỷ lệ các trường hợp không có triệu chứng không được xác định rõ.

Một số biểu hiện lâm sàng của COVID-19 trùng lặp với các triệu chứng của thai kỳ bình thường  (ví dụ: mệt mỏi, khó thở, nghẹt mũi, buồn nôn / nôn…).

 

2. Các dấu hiệu nguy hiềm cẩn nhập viện ngay

 

Dấu hiệu nguy hiểm liên quan COVID-19Dấu hiệu liên quan mang thai
Khó thở / thở gấp

Môi hoặc đầu chi hơi xanh

Thở hổn hển khi nói

Ho ra máu

Đau / tức ngực khi KHÔNG ho

Chóng mặt khi đứng

Tình trạng tinh thần thay đổi hoặc buồn ngủ nghiêm trọng

Không thể ăn/ uống hoặc đi lại

Đau bụng do chuyển dạ

Vỡ ối

Chảy máu âm đạo

Giảm cử động của thai nhi

Nhức đầu dữ dội

Nhìn mờ

Co giật

Sốt dai dẳng

Đau bụng không rõ nguyên nhân

 

3. Chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính lồng ngực (CT-Scan) có an toàn hay không?

Các xét nghiệm này tương đối an toàn vì lượng tia xạ cho bản thân bạn và thai nhi là không đáng kể (phải có tấm che dành cho phụ nữ mang thai khi chụp). Bác sĩ điều trị sẽ cân nhắc khi cho chỉ định và hướng dẫn cụ thể cho bạn.

Nếu bạn bị nhiễm COVID-19, việc thực hiện X-quang ngực hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) có thể cần thiết để đánh giá tình trạng sức khỏe của bạn. Việc này đem lại lợi ích nhiều hơn nguy cơ nó mang lại.

4. Có bắt buộc mổ lấy thai không?

KHÔNG.

Ưu tiên sanh thường nếu thuận lợi.

Mắc COVID-19 không phải là yếu tố để thay đổi phương thức sanh. Các dữ liệu hiện tại cho thấy mổ lấy thai không tốt hơn sanh thường ( sanh ngả âm đạo) mà còn tăng thêm nguy cơ biến chứng liên quan mổ lấy thai ( nhiễm trùng, băng huyết)…

 

5. Có nên trì hoãn mổ lấy thai chương trình, khởi phát chuyển dạ ở sản phụ nếu có chỉ định ở những  sản phụ mắc COVID-19 không triệu chứng?

KHÔNG

Ở những sản phụ mắc COVID-19 không triệu chứng mà đã có chỉ định mổ lấy thai chương trình do các chỉ định y khoa (VD: nhau tiền đạo…) hoặc có chỉ định khởi phát chuyển dạ  không nên đình chỉ hoặc trì hoãn.

Thời điểm mổ lấy thai , phương thức khởi phát chuyển dạ do bác sĩ sản khoa đánh giá và chỉ định sau khi đã thảo luận với sản phụ và thân nhân.

6. Giảm đau sản khoa khi sanh có được không?

CÓ.

Giảm đau sản khoa giúp sản phụ dễ chịu, bớt căng thẳng lo lắng do đó bớt ảnh hưởng lên tim phổi. Ngoài ra nếu cần mổ lấy thai sẽ làm giảm nguy cơ phải gây mê

 

7. Có thể chạm vào con, khi em bé mới sinh không?

CÓ.

Tiếp xúc gần và cho con bú sớm, hoàn toàn giúp em bé phát triển mạnh.

Bạn nên được hỗ trợ

  • Cho con bú an toàn, vệ sinh hô hấp tốt;
  • Giữ da kề da trẻ sơ sinh của bạn, và
  • Chia sẻ phòng với em bé của bạn tùy theo điều kiện tại cơ sở y tế.

Bạn nên rửa tay trước và sau khi chạm vào em bé, và giữ cho tất cả các bề mặt sạch sẽ. Các bà mẹ có triệu chứng của COVID-19 được khuyên nên đeo khẩu trang y tế, trong bất kỳ lần tiếp xúc nào với em bé.

8. Ngăn ngừa lây cho người xung quanh như thế nào

Khi bạn được chẩn đoán mắc COVID-19 hoặc nghi ngờ mắc COVID-19 cần chú ý:

  • Ở trong nhà trừ khi cần chăm sóc y tế.
  • Không đi làm, đi học, hoặc đến nơi công cộng.
  • Không sử dụng các phương tiện vận tải công cộng, đi chung xe, hoặc taxi.
  • Tách bản thân khỏi những người khác và vật nuôi trong nhà.
  • Ở trong phòng riêng và cách ly khỏi những người khác trong nhà càng lâu càng tốt.
  • Bạn nên sử dụng nhà vệ sinh riêng, nếu có thể. Nếu phải sử dụng chung nhà vệ sinh,thì quý vị hoặc những người ở cùng nhà phải thường xuyên vệ sinh sạch sẽ các bề mặt trong nhà vệ sinh, nắm cửa
  • Đeo khẩu trang y tế hoặc che miệng và mũi bằng khăn hoặc mảnh vải khác nếu quý vị ở chung phòng với những người khác.
  • Hãy gọi điện trước khi đi khám bác sĩ. Nếu bạn cần đi khám bệnh, hãy gọi điện trước cho bác sĩ/ bệnh viện và cho họ biết bạn có những triệu chứng giống với COVID-19. Điều này giúp cho bệnh viện/ phòng khám có thể áp dụng các biện pháp giúp phòng ngừa lây nhiễm có các bầu khác và nhân viên y tế.
  • Đeo khẩu trang
    • Đeo khẩu trang khi ở gần người khác (như ở chung phòng hoặc đi chung xe) và trước khi đến phòng khám/ bệnh viện.
    • Nếu bạn không có khẩu trang y tế, hãy che miệng và mũi bằng khăn hoặc khẩu trang vải.
  • Nếu bạn không thể đeo khẩu trang (ví dụ như nó gây khó thở), thì những người sống cùng phòng không nên ở chung phòng, hoặc họ phải đeo khẩu trang y tế nếu vào phòng của bạn.
  • Che miệng khi ho và hắt hơi
    • Che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho và hắt hơi. Vứt khăn giấy đã dùng vào một thùng rác có lớp lót.
  • Nếu không có khăn giấy, hãy dùng cánh tay/khủy tay che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng bàn tay.
    • Rửa tay ngay lập tức bằng xà bông và nước trong ít nhất 20 giây. Dùng nước rửa tay khô từ cồn có chứa ít nhất 60% cồn nếu không có nước và xà bông.
  • Tránh dùng chung các vật dụng cá nhân.
    • Không dùng chung bát đĩa, cốc uống nước, ly tách, bộ đồ ăn, khăn, hoặc bộ đồ giường với người khác hoặc
  • thú cưng trong nhà.
    • Sau khi sử dụng các đồ vật này, phải rửa chúng kỹ càng bằng xà bông và nước.
  • Thường xuyên rửa tay
    • Thường xuyên rửa tay bằng xà bông và nước trong ít nhất 20 giây. Nếu không có nước và xà bông,hãy
  • Rửa tay bằng nước rửa tay khô từ cồn có chứa ít nhất 60% cồn.
  • Tránh sử dụng các bề mặt và đồ vật mà những người khác thường xuyên chạm vào (các bề mặt “thường xuyên sử dụng”) khi chưa rửa tay.
  • Hàng ngày vệ sinh tất cả các bề mặt “thường xuyên sử dụng”
  • Các bề mặt thường xuyên sử dụng bao gồm các quầy hàng, mặt bàn, tay nắm cửa, các đồ đạc cố định trong nhà tắm, nhà vệ sinh, điện thoại,bàn phím, máy tính bảng, và bàn đầu giường.
    • Vệ sinh tất cả các bề mặt có thể dính máu, phân, hoặc dịch cơ thể .
    • Sử dụng bình xịt vệ sinh đồ gia dụng hoặc lau sạch, theo hướng dẫn ghi trên nhãn.
  • Theo dõi các triệu chứng:
    • Đi khám bác sĩ ngay nếu bệnh của quý vị ngày càng nặng (như khó thở, xem lại phần triệu chứng nặng ở trên).
    • Trước khi đi khám, hãy gọi điện trước cho bệnh viện/ phòng khám và cho họ biết bạn có những triệu chứng giống với COVID-19.
    • Đeo khẩu trang trước khi bước vào phòng khám.
    • Nếu quý vị phải cấp cứu y tế và cần gọi 115, hãy thông báo cho nhân viên tiếp nhận cuộc gọi rằng quý vị có những triệu chứng giống với COVID-19. Nếu có thể, hãy đeo khẩu trang trước khi nhân viên y tế đến.

 

 

Chăm sóc hậu sản và cho con bú

1. Có nên cho con bú khi nhiễm COVID-19?

Một vài thai phụ dương tính với COVID-19 đã được làm xét nghiệm và cho thấy không tìm thấy dấu vết của virus trong sữa mẹ. Vì vậy, cho con bú trong trường hợp nhiễm COVID-19 có vẻ như an toàn. Thai phụ cần phải cẩn thận để hạn chế lây truyền cho trẻ. Cách tốt nhất vẫn là rửa tay sạch trước khi chạm vào người trẻ, tránh chạm vào mặt, tránh ho hoặc hắt hơi vào người trẻ hoặc mang khẩu trang khi cho bú. Một phương án khác là có thể vắt sữa bằng tay và nhờ người khỏe mạnh cho trẻ bú bình. Nếu vắt sữa bằng tay, thai phụ cần đảm bảo phải rửa tay sạch trước khi vắt.

2. Nếu một người nào đó trong nhà nhiễm COVID-19 sau khi bạn sinh em bé?

Nếu người đó là người trực tiếp chăm sóc trẻ, họ cần phải hết sức cẩn thận để hạn chế lây truyền cho trẻ. Cách tốt nhất vẫn là rửa tay sạch trước khi chạm vào trẻ, tránh ho hoặc hắt hơi vào người trẻ hoặc mang khẩu trang khi chăm sóc trẻ.

Nếu họ không trực tiếp chăm sóc trẻ, cách tốt nhất vẫn là luôn luôn giữ khoảng cách với trẻ tối thiểu 2 mét. Cần chú ý rằng rửa tay trước khi chăm sóc trẻ cho dù thai phụ không nhiễm bệnh, vì thai phụ có thể chạm vào các vật dụng trong gia đình đã nhiễm virus trong quá trình sinh hoạt chung với người nhiễm bệnh. Thai phụ cũng cần phải giữ khoảng cách ít nhất 2 mét với người nhiễm và rửa tay thường xuyên để tránh nhiễm bệnh. Nếu thai phụ đã nhiễm COVID-19 trước đó, những bằng chứng hiện tại cho thấy rằng cơ thể sẽ có miễn dịch chống lại virus và sẽ không biểu hiện bệnh lần nữa. Tuy nhiên, trong trường hợp này, rửa tay trước khi sờ/chạm vào người trẻ là vẫn cách tốt nhất để phòng lây truyền virus từ người bệnh hoặc các vật dụng trong nhà.

Tài liệu tham khảo

About COVID-19 & Pregnancy (pregistry.com)

Người mang thai và người gần đây mang thai | CDC

Nhóm coronavirus và các hội chứng hô hấp cấp tính (COVID-19, MERS và SARS) – Bệnh truyền nhiễm – Cẩm nang MSD – Phiên bản dành cho chuyên gia (msdmanuals.com)

Vi rút học – COVID Reference

Pregnancy and coronavirus (COVID-19) – NHS (www.nhs.uk)

covid-19-algorithm.pdf (acog.org)

Pregnancy | COVID-19 Treatment Guidelines (nih.gov)

COVID-19: Pregnancy issues and antenatal care – UpToDate

COVID-19 and pregnancy: Questions and answers – UpToDate

Thông tin cho bệnh nhân- Coronavirus hay COVID-19 và thai kỳ (isuog.org)

Trả lời